🔍 ویژگی‌های بالینی اصلی

طبق راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5)، برای تشخیص اختلال شخصیت پارانوئید وجود الگوی فراگیر از بی‌اعتمادی و سوءظن نسبت به دیگران ضروری است. برخی از ویژگی‌های شایع عبارت‌اند از:

• سوءظن بدون دلیل کافی به اینکه دیگران قصد بهره‌کشی یا فریب دارند

• مشغول شدن ذهنی به بی‌وفایی یا عدم وفاداری اطرافیان

• تمایل به کینه‌توزی و فراموش نکردن توهین‌ها

• تفسیر معصومانه‌ترین نظرات یا رفتارها به‌عنوان حمله یا تحقیر

• دشواری در اعتماد به دیگران، حتی دوستان یا اعضای خانواده

•  احساس تهدید در موقعیت‌های اجتماعی و تمایل به واکنش تدافعی یا تهاجمی

🔬 افتراق با اختلالات دیگر

برخلاف اختلال هذیانی (Delusional Disorder)، در PPD هذیان‌های ساخت‌یافته (مثلاً توطئه سازمان‌یافته) وجود ندارد، بلکه سوءظن‌های منتشر و پایداری مطرح است. در اسکیزوفرنی پارانوئید نیز هذیان‌ها و توهمات بارزتر و گسست از واقعیت عمیق‌تر است. PPD می‌تواند با اختلال شخصیت اسکیزویید یا اسکیزوتایپی هم‌پوشانی داشته باشد اما فاقد ویژگی‌های روان‌پریشانه شدید است.

🧬 سبب‌شناسی (Etiology)

علت دقیق PPD مشخص نیست اما عوامل زیر نقش مهمی دارند:

•  ژنتیک: سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی یا اختلالات شخصیت دسته A، احتمال ابتلا را افزایش می‌دهد.

• تجربه‌های دوران کودکی: محیط‌های پرخطر، سوءاستفاده عاطفی یا فیزیکی خطر ابتلا را بیشتر می‌کند.

• الگوهای شناختی: باورهایی مانند «هیچ‌کس قابل اعتماد نیست» در این افراد رایج است.

🛠️ درمان

درمان این اختلال به دلیل بی‌اعتمادی مزمن، دشوار است:

• روان‌درمانی: مبتنی بر شناختی-رفتاری با هدف اصلاح تفکرهای تحریف‌شده و افزایش مهارت‌های اجتماعی. اعتمادسازی با درمانگر حیاتی است.

• دارودرمانی: استفاده از داروهای ضداضطراب یا آنتی‌سایکوتیک‌های دوز پایین در موارد خاص، به‌ویژه در کنار روان‌درمانی.

• آموزش خانواده: کمک به اطرافیان برای درک رفتار فرد مبتلا و تعامل سازنده با او.